Leiderschap als het vliegwiel van duurzame verandering

Carlijn versterkt relaties in teams en organisaties als zelfstandig adviseur en organiseerde eerder dit jaar hét congres voor vrouwelijk leiderschap in zorg & welzijn. Lilianne Willems heeft ervaring als HR-professional, met een specialisatie in talentmanagement, management development en leiderschapsontwikkeling en nu senior consultant executive search bij Rieken & Oomen. Ze vinden elkaar in hun interesse in leiderschap.

“Wat is de visie van Rieken & Oomen op leiderschap?”

Lilianne hoeft daar niet lang over na te denken. Voor haar is leiderschap geen los thema, maar iets dat voortdurend zichtbaar wordt in de dagelijkse praktijk van organisaties. “Bij Rieken & Oomen zien wij leiderschap als het vliegwiel van duurzame verandering,” zegt ze. “Juist omdat organisaties te maken hebben met vraagstukken die complexer, dynamischer en minder voorspelbaar zijn geworden, hebben zij leiders nodig die richting geven én ruimte maken.”

Leiderschap is volgens haar dan ook geen kwestie van positie of titel. “Het gaat om het vermogen om mensen mee te nemen, vertrouwen te creëren en een gezamenlijke ambitie te formuleren. Een leider hoeft niet alle antwoorden te hebben. Veel belangrijker is dat hij of zij de omstandigheden creëert waarin mensen, teams en organisaties samen tot goede antwoorden kunnen komen.” Die nadruk op zelfinzicht past bij haar eigen achtergrond. Lilianne werkte jarenlang als HR-professional en hield zich intensief bezig met talentmanagement, management development en leiderschapsontwikkeling. “Sterk leiderschap begint bij jezelf kennen. Leiders die hun eigen drijfveren, waarden en valkuilen begrijpen, zijn beter in staat om anderen te inspireren en vooruit te helpen.”

Tegelijkertijd vraagt leiderschap volgens haar om moed. Om keuzes te maken, verwachtingen uit te spreken en koers te houden, ook wanneer de uitkomst nog niet volledig zichtbaar is. “Professionele autonomie ontstaat niet door afwezig leiderschap,” zegt ze. “Mensen hebben juist heldere kaders nodig. Binnen die kaders ontstaat eigenaarschap, vakmanschap en vernieuwing.”

De leiderschapsvisie van Rieken & Oomen laat zich voor Lilianne samenvatten in vier woorden: zelfbewust, verbindend, moedig en toekomstgericht. “Leiders die die kwaliteiten combineren, bouwen niet alleen aan resultaten, maar ook aan organisaties die wendbaar, veerkrachtig en maatschappelijk van betekenis blijven.”

“Waarom heeft Rieken & Oomen een expliciete visie op leiderschap?” Omdat leiderschap in haar werk telkens de doorslaggevende factor blijkt te zijn. Strategieën, structuren en systemen doen ertoe, maar ze komen pas tot leven door mensen. “De kwaliteit van leiderschap bepaalt of een organisatie zich weet aan te passen, medewerkers weet te verbinden en maatschappelijk verschil maakt.”

Daarom vindt Lilianne het belangrijk om leiderschap niet impliciet te laten. “Als je organisaties wilt helpen groeien, moet je ook helder zijn over het type leiderschap dat daarvoor nodig is. Niet vanuit een blauwdruk, maar vanuit de context: wat vraagt deze organisatie, in deze fase, van deze mensen?” Die contextgevoeligheid herkent zij uit haar werk in zowel publieke als private organisaties, waar de vraag achter de vraag vaak minstens zo belangrijk is als de functie zelf.

“Wat maakt leiderschap vandaag anders dan tien jaar geleden?”

Volgens Lilianne is vooral de context veranderd. Vraagstukken zijn complexer geworden, maatschappelijke verwachtingen hoger en veranderingen volgen elkaar sneller op. “Waar leiders vroeger vaak vooral werden aangesproken op beheersing en continuïteit, moeten zij nu tegelijkertijd vernieuwen, verbinden en transformeren. Dat vraagt om mensen die koers kunnen houden in onzekerheid, maar ook wendbaar genoeg blijven om nieuwe mogelijkheden te zien.”

“Je zegt dat leiderschap begint bij zelfkennis. Waarom is dat zo belangrijk?”“Omdat je als leider altijd jezelf meeneemt,” zegt Lilianne. “Je manier van kijken, je overtuigingen, je reflexen. Als je die niet kent, zie je ook niet goed welk effect je hebt op anderen.”

Leiders die zichzelf kennen, begrijpen beter waar hun kracht ligt en waar hun valkuilen zitten. Ze weten wat hen drijft en zijn bereid om te blijven leren. Dat raakt aan wat Lilianne in haar werk steeds opnieuw ziet: ontwikkeling begint niet bij een functieprofiel, maar bij mensen die willen groeien. “Dat maakt leiders geloofwaardiger. Mensen voelen of iemand echt is, of iemand reflecteert en aanspreekbaar blijft.” In haar gesprekken met bestuurders en leidinggevenden ziet zij hoe krachtig dat kan zijn. “Organisaties groeien vaak pas echt wanneer leiders bereid zijn eerst naar zichzelf te kijken, voordat zij verandering van anderen verwachten.”

“Welke misvatting over leiderschap kom je vaak tegen?”

Lilianne noemt meteen een misverstand dat zij in de praktijk vaker ziet: dat autonomie hetzelfde zou zijn als vrijheid zonder kaders. “Professionals hebben ruimte nodig, maar ruimte werkt alleen als duidelijk is waarbinnen die ruimte bestaat.” Volgens haar ontstaat verwarring wanneer leidinggevenden zich terugtrekken in de overtuiging dat zij daarmee eigenaarschap stimuleren. “Maar mensen hebben ook richting nodig. Ze willen weten wat de bedoeling is, welke verwachtingen er zijn en wanneer zij het goed doen. Juist die duidelijkheid maakt dat professionals hun vakmanschap kunnen inzetten.”

Heldere kaders zijn voor Lilianne dan ook geen beperking, maar een voorwaarde voor ontwikkeling. “Als ambitie, verantwoordelijkheden en grenzen helder zijn, ontstaat ruimte voor initiatief, vernieuwing en verantwoordelijkheid.”

“Wat verstaat Rieken & Oomen onder verbindend leiderschap?”

Verbindend leiderschap begint volgens Lilianne met oprechte aandacht. Niet als stijlmiddel, maar als manier om te begrijpen wat er speelt. “Je moet willen weten waar mensen vandaan komen, wat hen drijft en waar spanning zit. Pas dan kun je mensen verbinden aan een gezamenlijke bedoeling.” In organisaties met verschillende belangen en perspectieven is dat geen zachte opgave, benadrukt ze. Verbinden vraagt luisteren, maar ook ordenen, benoemen en keuzes maken. “Een leider moet bruggen kunnen bouwen, zonder alles glad te strijken. Verschil mag er zijn, maar het moet ergens toe leiden.”

Juist bij maatschappelijke opgaven is die kwaliteit belangrijk. “Verbinding is geen doel op zichzelf. Het gaat erom dat mensen zich betrokken voelen, samenwerking ontstaat en er beweging komt in het vraagstuk waar de organisatie voor staat.”

“Kan een leider tegelijkertijd verbindend én stevig zijn?” “Sterker nog, dat moet,” zegt Lilianne. Voor haar is dit precies waar goed leiderschap zichtbaar wordt: in de combinatie van nabijheid en duidelijkheid. “Mensen willen gezien worden en serieus genomen worden. Maar zij hebben ook leiders nodig die verwachtingen uitspreken, keuzes maken en verantwoordelijkheid vragen.” Mensgericht leiderschap betekent volgens haar dus niet dat alles open blijft of dat moeilijke besluiten worden uitgesteld.

Juist duidelijkheid geeft veiligheid, zegt Lilianne. “Als mensen weten waar ze aan toe zijn, kunnen ze zich verhouden tot wat er gevraagd wordt. Dan ontstaat er ruimte om te leren, bij te dragen en elkaar aan te spreken.”

“Wat vraagt toekomstbestendig besturen van leiders?”

Toekomstbestendig besturen vraagt volgens Lilianne dat leiders verder kijken dan de vraagstukken van vandaag. “De dagelijkse operatie is belangrijk, maar een bestuurder moet ook zien wat er op de organisatie afkomt.” Ze noemt ontwikkelingen als arbeidsmarktkrapte, technologie, veranderende verwachtingen van inwoners, cliënten of studenten en de druk om duurzaam te organiseren. “Dat zijn geen losse thema’s. Ze raken direct aan de manier waarop organisaties hun werk doen en aan de vraag welk leiderschap daarbij nodig is.”

Daarom gaat toekomstgericht leiderschap voor haar niet over voorspellen, maar over voorbereiden. “Je moet organisaties wendbaar en lerend maken. Niet wachten tot verandering zich aandient, maar het gesprek voeren over wat er nodig is om relevant en van betekenis te blijven.”

“Welke leiders zijn volgens Rieken & Oomen succesvol?”

Lilianne ziet succesvolle leiders vooral als mensen die schijnbare tegenstellingen kunnen hanteren. “Ze zijn daadkrachtig en reflectief. Ambitieus en mensgericht. Strategisch en benaderbaar. Ze geven richting, maar laten ook ruimte.”Die combinaties zijn volgens haar nodig omdat organisaties niet geholpen zijn met eenzijdig leiderschap. Alleen sturen is te smal. Alleen verbinden ook. “Het gaat om de balans. Een leider moet resultaten willen boeken, maar de menselijke maat blijven zien.”

Daarin zit voor haar ook een belangrijke persoonlijke overtuiging. Leiderschap draait uiteindelijk niet om de leider zelf, maar om het effect dat hij of zij heeft op anderen. “De vraag is: maak je mensen sterker? Help je de organisatie verder? Draag je bij aan iets dat groter is dan jezelf?”

“Wat betekent leiderschap voor de ontwikkeling van een organisatie?”

Leiderschap bepaalt volgens Lilianne in hoge mate het leer- en ontwikkelvermogen van een organisatie. “Een organisatie ontwikkelt zich niet vanzelf. Daarvoor is een cultuur nodig waarin mensen durven leren, verantwoordelijkheid nemen en elkaar helpen beter te worden.” Dat raakt direct aan haar eigen vak. In executive search kijkt Lilianne niet alleen naar ervaring of geschiktheid voor vandaag, maar ook naar potentieel, drijfveren en ontwikkelruimte. “De vraag is niet alleen: kan iemand deze rol aan? De vraag is ook: wat brengt iemand in beweging, en wat kan iemand voor de volgende fase van de organisatie betekenen?”

Daarom ziet zij leiderschap als meer dan aansturing. Het is een belangrijke voorwaarde voor duurzame organisatieontwikkeling: leiders creëren de omgeving waarin mensen beter worden en organisaties toekomstbestendig blijven.

“Wat is de kern van de leiderschapsvisie van Rieken & Oomen?”

Lilianne komt terug bij waar het gesprek mee begon: leiderschap begint bij mensen. “De leiders van de toekomst kennen zichzelf, laten anderen groeien en bereiden organisaties voor op een wereld die voortdurend verandert.” Voor haar zit de kracht van leiderschap juist in de combinatie: zelfbewustzijn met moed, verbinding met resultaatgerichtheid en vertrouwen met duidelijke kaders. “Dat klinkt misschien eenvoudig, maar in de praktijk vraagt het veel van leiders. Zeker in organisaties waar maatschappelijke opgaven groot zijn en de druk hoog is.”

“Leiderschap gaat niet over het hebben van alle antwoorden,” besluit Lilianne. “Het gaat erom dat je de omstandigheden creëert waarin mensen, teams en organisaties samen tot de beste antwoorden kunnen komen. Voor Rieken & Oomen is dat leiderschap: zelfbewust, verbindend, toekomstgericht en gericht op duurzame maatschappelijke impact.”